อาจารย์คณะวิทยฯ ม.อ. รับรางวัลผลงานวิจัยดีเยี่ยมแบบโปสเตอร์ จาก สกว.

ดร.โสภาค จันทฤทธิ์ อาจารย์คณะวิทยาศาสตร์ ม.อ. ได้รับรางวัลผลงานวิจัยดีเยี่ยมแบบโปสเตอร์ จากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.)

ขอแสดงความยินดีกับ ดร. โสภาค จันทฤทธิ์ อาจารย์ประจำพิพิธภัณฑสถานธรรมชาติวิทยา ๕๐ พรรษา สยามบรมราชกุมารี ที่ได้รับการคัดเลือกให้รับรางวัลผลงานวิจัยดีเยี่ยมแบบโปสเตอร์ (Outstanding Poster Presentation Award) เรื่อง แมลงหางดีดถ้ำของคาบสมุทรไทย (Cave Springtails (Hexapoda: Collembola) in Thai Peninsula) สาขา Biological Science จากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ในการประชุม “นักวิจัยรุ่นใหม่...พบ...เมธีวิจัยอาวุโส สกว.” ครั้งที่ 16 ณ โรงแรมเดอะรีเจ้นท์ ชะอำ รีสอร์ท จังหวัดเพชรบุรี ระหว่างวันที่ 11-13 มกราคม 2559

โดยดร. โสภาค จันทฤทธิ์ ได้รับทุนวิจัยจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ประเภททุนพัฒนาศักยภาพในการทำงานวิจัยของอาจารย์รุ่นใหม่ (New Researcher Grant) ประจำปี 2016-2017 ซึ่งมี รศ. ดร. จุฑามาส ศตสุข อาจารย์ประจำภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ และทีมวิจัยอนุกรมวิธานและวิวัฒนาการของแมลงหางดีดจากพิพิธภัณฑสถานธรรมชาติวิทยา (Museum National d'Histoire Naturelle) กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส Dr. Louis Deharveng และ Dr. Anne Bedos ทีมปรึกษา

งานวิจัยของ ดร.โสภาค จันทฤทธิ์ เน้นศึกษางานวิจัยด้านอนุกรมวิธาน (Systematics) ความหลากหลายและวิวัฒนาการ (Diversity and Evolution) ชีวภูมิศาสตร์และวิวัฒนาการเชิงภูมิศาสตร์ (Biogeography and Phylogeography) โดยใช้แมลงหางดีดเป็นต้นแบบในการศึกษา เนื่องจากเป็นแมลงโบราณที่ปรากฏหลักฐานในซากดึกดำบรรพ์กว่า 400 ล้านปีก่อน และยังมีความสามารถในการปรับตัวและดำรงชีวิตมาจนถึงปัจจุบัน นอกจากนี้แมลงหางดีดยังเป็นรอยต่อวิวัฒนาการที่สำคัญระหว่างกลุ่มครัสเตเชีย (อาศัยอยู่ในน้ำ) กับกลุ่มแมลงที่แท้จริง (อาศัยบนบก) มีรูปร่างขนาดเล็กประมาณ 0.5-2 มิลลิเมตร โดยงานวิจัยเลือกถ้ำเป็นพื้นที่ในการศึกษา เนื่องจากสถานการณ์ของถ้ำในปัจจุบันถูกรบกวนและใช้ประโยชน์จากมนุษย์ในหลากหลายกิจกรรม เช่น ความต้องการวัตถุดิบที่เพิ่มขึ้นในอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ การเข้าไปครอบครองถ้ำของวัด การท่องเที่ยว ถ้ำขี้ค้างคาว และการใช้ประโยชน์อื่นๆ จากผู้คนในท้องถิ่น เป็นต้น ซึ่งกิจกรรมดังกล่าว มีแนวโน้มที่จะขยายตัวเพิ่มขึ้น ขณะเดียวกันความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพในถ้ำของประเทศไทยยังมีข้อจำกัดอย่างมาก และถ้ำในทางชีววิทยาเองได้รับคำจำกัดความว่า เป็นเสมือนเกาะของความหลากหลายทางชีวภาพ (island of biodiversity) เนื่องจากสภาพแวดล้อมในถ้ำค่อนข้างคงที่และไม่เปลี่ยนแปลงไปตามปัจจัยทางกายภาพเหมือนเช่นภายนอกถ้ำ แมลงหางดีดเป็นสิ่งมีชีวิตกลุ่มเด่นที่มีความสามารถในการปรับตัวให้อยู่ในถ้ำได้สูง

จึงเป็นตัวอย่างศึกษาต้นแบบที่สำคัญและน่าสนใจ ซึ่งผลการศึกษาพบแมลงหางดีดถ้ำกว่า 70 ชนิดในคาบสมุทรไทย และเมื่อมีการตรวจสอบอย่างละเอียดพบว่าหลายชนิดเป็นแมลงหางดีดชนิดใหม่ของโลกและยังเป็นสิ่งมีชีวิตเฉพาะถิ่น (endemic) กล่าวคือ ในโลกนี้ แมลงหางดีดเหล่านี้จะเจอเฉพาะในถ้ำของภาคใต้ของประเทศไทยเท่านั้น และยังมีแมลงหางดีดหลายชนิดสามารถปรับตัวเองได้ดีจนกลายเป็นแมลงหางดีดถ้ำที่แท้จริง (Troglomorphism) โดยมีหนวดและรยางค์ที่ยาวมาก ไม่มีตา ลำตัวสีขาวจาง เป็นต้น ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าสนใจอย่างมากสำหรับนักอนุกรมวิธานในแง่ของการปรับตัว วิวัฒนาการ และกระบวนการกำเนิดชนิดพันธุ์ใหม่ (speciation) ซึ่งงานวิจัยยังอยู่ระหว่างการศึกษาและตีพิมพ์เผยแพร่บทความทางวิชาการ นอกจากนี้งานวิจัยยังสามารถนำไปสู่การอนุรักษ์ที่แท้จริงและยังยืน รวมทั้งความภาคภูมิใจของทรัพยากรในท้องถิ่น นอกจากนี้ยังนำไปสู่ความเข้าใจและความสำคัญของพิพิธภัณฑสถานธรรมชาติวิทยาฯ ซึ่งเป็นแหล่งศึกษา วิจัยด้านความหลากหลายทางชีวภาพ เพื่อการอนุรักษ์และให้บริการการศึกษาแก่สาธารณชนด้านธรรมชาติวิทยาของคาบสมุทรไทยต่อไป